Ամեն օր օգտագործում ես ինտերնետ — բայց գիտե՞ս ինչ կատարվում է ետևում։
3 դաս + quiz, որ կփոխի այն ձևը, թե ինչպես ես նայում թվային աշխարհին։
Ընթացք
0%
📚 3 Դաս
🧠 8 Հարց
⏱️ ~20 Րոպե
🏅 Badge հաղթելուց
🌍
Ինչ է Ինտերնետը
Ինտերնետը կախարդանք չէ — դա հսկայական, խելացի ցանց է, որ կապում է միլիարդավոր սարքեր ամբողջ աշխարհում։
Հիմնական Բացատրություն
Ի՞նչ է ինտերնետը, իրականում
Ինտերնետը սարքերի հսկայական ցանց է — հեռախոս, համակարգիչ, server, router — որոնք բոլորը կապված են իրար հետ մալուխներով ու ռադիո ալիքներով։
Երբ դու YouTube-ում տեսանյութ ես բացում, քո հեռախոսը «խոսում» է YouTube-ի server-ի հետ, որ կարող է գտնվել հազարավոր կիլոմետր հեռու — Ամերիկայում, Եվրոպայում, Ասիայում։
📚
Պատկերացրու ինտերնետը հսկայական գրադարան է։ Server-ը դարակն է, կայքը գիրքն է, իսկ քո browser-ը գրադարանավարն է, որ գտնում ու բերում է քեզ ուզած գիրքը։
Ինչպես է կատարվում կապը
📱
Դու
→
📡
Router
→
🌐
Ինտերնետ
→
🖥️
Server
→
🌍
Կայք
Server-ը ինչ է
Server — ինտերնետի «պահեստ»
Server-ը հատուկ համակարգիչ է, որ 24 ժամ, 7 օր աշխատում է ու պահում կայքերի բոլոր ֆայլերը, նկարները, տեսանյութերը։
Երբ դու Instagram-ում ֆոտո ես նայում — այդ ֆոտոն ապրում է Instagram-ի server-ում, ոչ թե քո հեռախոսում։ Քո հեռախոսը պարզապես «ցույց է տալիս» այն։
🌍5.4BԻնտերնետ Օգտատեր
🖥️1.9MServer Կենտրոն
⚡<1վԿայք Բացելու Ժամ
💡
Գիտե՞ս
Ամեն օր ինտերնետով ուղարկվում է 4.5 միլիարդ ԳԲ տվյալ — սա կհավասարվի 562 միլիոն DVD-ի։ Ու այս ամենը կատարվում է մեկ օրում։
🔗
Ինչ է Կայքի Հասցեն
Ամեն կայք ունի հասցե — ճիշտ ինչպես տուն կամ փողոց ունի հասցե։ Այդ հասցեն URL-ն է, և այն ունի իր կառուցվածքը։
URL-ի Կառուցվածք
URL — կայքի «հասցեն»
URL-ն (Uniform Resource Locator) կայքի ճշգրիտ հասցեն է ինտերնետում։ Ճիշտ ինչպես ասում ես «Երևան, Բաղրամյան 24» — URL-ն ասում է «ինտերնետ, google.com»։
🏙️
google.com — «google» թաղամաս, .comքաղաք։
hayk.am — «hayk» թաղամաս, .am — Հայաստան քաղաք։
http:// — դա ճանապարհի տեսակն է (ոտքով, մեքենայով...)։
Domain-ի Տեսակները
Ի՞նչ են .com, .am, .org
.com
Commercial — Կոմերցիոն
Ամենատարածված extension-ը։ Հիմնականում բիզնեսների ու ընկերությունների կայքերի համար — google.com, amazon.com, facebook.com։
.am
Armenia — Հայաստան
Հայաստանի national domain-ն է։ Հայկական կայքերը հաճախ ունենում են .am — 1in.am, civilnet.am, gov.am։
.org
Organization — Կազմակերպություն
Ոչ-կոմերցիոն կազմակերպությունների համար — wikipedia.org, unesco.org։
.edu
Education — Կրթություն
Համալսարաններ ու կրթական հաստատություններ — mit.edu, harvard.edu, ysu.am։
HTTP vs HTTPS
Ի՞նչ են http:// և https://
HTTP — Hypertext Transfer Protocol — կայքի ու browser-ի «խոսելու» լեզուն է։
HTTPS-ի «S»-ն նշանակում է Secure — ապահով։ Երբ URL-ի սկզբում կա 🔒 կողպեք — կայքը ապահով է, և քո տվյալները ծածկագրված են ուղարկվելիս։ Երբ գնում ես կայք և վճարում — HTTPS-ն» ՊԱՐՏԱԴԻՐ պետք է լինի։
💡
Գիտե՞ս
Աշխարհում կա 1.13 միլիարդ կայք։ Բայց դրանց միայն 18%-ն ակտիվ է — մյուսները «ուրվականներ» են, ոչ ոք չի թարմացնում դրանք։
⚡
Ինչ Կատարվում է 1 Վայրկյանում
Դու գրում ես google.com ու սեղմում Enter — ճշգրտապես ինչ կատարվում է այդ 1 վայրկյանի ընթացքում։ Սա ամենազարմանալի բացատրությունն է։
Step by Step
0-ից 1 վայրկյան — 6 քայլ
1
🖊️ Գրում ես google.com
Browser-ը ստանում է հրամանը — «գտիր google.com-ը»։ Բայց browser-ը չգիտի թե google.com-ը ո՞ւր է գտնվում։
2
📒 DNS-ին «հարցնում» է
DNS-ը (Domain Name System) ինտերնետի հեռախոսային գրքույկն է։ Browser-ն հարցնում է — «google.com-ի IP հասցեն ո՞րն է»։ DNS-ն պատասխանում է — «142.250.185.14»։
3
🌐 IP հասցեով կապ է հաստատում
Browser-ն IP հասցեով «հասնում» է Google-ի server-ին — կարող է լինել ամերիկյան, եվրոպական կամ ասիական server, կախված թե ք ո տ մոտ ո՞ր server-ն է ամենամոտ։
4
📨 HTTP Request ուղարկում
Browser-ը server-ին ուղարկում է «request» — «Կխնդրե՞ք google.com-ի գլխավոր էջը»։ Սա ճիշտ ինչպես ռեստորանում պատվիրել ես ուտելիք։
5
📦 Server-ն Response ուղարկում
Server-ը HTML, CSS, JavaScript ֆայլեր ուղարկում է browser-ին — «Ահա քո կայքի բոլոր ֆայլերը»։
6
🎨 Browser-ը «նկարում» է
Browser-ը ստանում է ֆայլերը և render անում — HTML-ի, CSS-ի ու JavaScript-ի հիմամ ստեղծում է այն, ինչ դու տեսնում ես էկրանին։
IP Հասցե
IP հասցե — ինտերնետի «փոստային հասցե»
Ամեն սարք ինտերնետում ունի IP հասցե — թվերի հաջորդականություն, ինչպես 192.168.1.1։ Սա ճիշտ ինչպես տան հասցեն է — ամեն տուն ունի իր ուրույն հասցեն, ամեն սարք ունի իր IP-ն։
DNS-ն «թարգմանում» է google.com → 142.250.185.14, որ browser-ն կարողանա «գտնել» ճիշտ server-ը ամբողջ ինտերնետի մեջ։
⚡50msDNS Lookup
🌍200msServer Response
🎨300msRender Time
💡
Գիտե՞ս
Google-ի server-ները ամբողջ աշխարհում ամեն վայրկյան ստանում են 99,000 search հարցում։ Սա օրական 8.5 միլիարդ հարցում է — ամեն մի search-ն անցնում է 6 քայլ կես վայրկյանում։
🧠
Brain Test — Մոդուլ 1
8 հարց ինտերնետի մասին։ Ստուգիր ինչ ես սովորել — և ստացիր քո badge-ը։
Հարց 1 / 8
Ինչ է server-ը ինտերնետում։
A
Ծրագիր, որ browser-ն է բացում
B
Հատուկ համակարգիչ, որ 24/7 կայքի ֆայլերը պահում է
C
Router-ի մի տեսակ
D
Ինտերնետ կապի մալուխ
Հարց 2 / 8
URL-ի մեջ .am-ը ինչ է նշանակում։
A
American domain
B
Ամերիկայի կայքերի extension
C
Հայաստանի national domain extension
D
Կոմերցիոն կայքերի extension
Հարց 3 / 8
DNS-ը ինտերնետում ինչ դեր է կատարում։
A
Ինտերնետ արագությունն ավելացնում է
B
Կայքերի նկարները ծածկագրում է
C
Domain անունը (google.com) IP հասցեի թարգմանում է
D
Կայքի ֆայլերը պահում է
Հարց 4 / 8
HTTPS-ի «S»-ն ինչ է նշանակում։
A
Speed — արագ կայք
B
Secure — ապահով կապ
C
Server — server կայք
D
Static — ստատիկ կայք
Հարց 5 / 8
Երբ բացում ես կայք — ո՞ր հերթականությամբ են կատարվում գործողությունները։
A
Browser → Render → DNS → Server
B
Browser → DNS → Server → Render
C
DNS → Browser → Render → Server
D
Server → DNS → Browser → Render
Հարց 6 / 8
IP հասցեն ինչի հետ կարող ենք համեմատել։
A
Կայքի անվան հետ
B
Browser-ի տեսակի հետ
C
Փոստային հասցեի հետ
D
Ինտերնետ արագության հետ
Հարց 7 / 8
.org domain-ը հիմնականում ո՞ր կազմակերպությունների համար է։
A
Բիզնեսների ու ընկերությունների
B
Հայկական կայքերի
C
Ոչ-կոմերցիոն կազմակերպությունների
D
Կրթական հաստատությունների
Հարց 8 / 8
Instagram-ում ֆոտո տեսնելիս — ֆոտոն ո՞ւր է «ապրում»։